Bạn biết gì về OVERCLOCKING – Nghệ thuật ép xung máy tính
Dẫn nhập
Cho dù bạn là một người đam mê công nghệ cao luôn “quay quắt” với những thiết bị phần cứng mới nhất, tinh vi nhất hay chỉ mới bước chân vào “nghề” thì chắc chắn ít nhiều cũng đã nghe nói đến overclock – thuật ngữ để chỉ việc thiết lập ( ép ) cho một hoặc một số thành phần của máy tính cá nhân chạy nhanh hơn so với tốc độ mặc định mà nhà sản xuất thiết bị đưa ra hay có thể hiểu một cách đơn giản hơn là làm cho tốc độ hoạt động của thiết bị ( clock ) cao hơn ( over ) so với tốc độ mà nhà sản xuất công bố chính thức. Khái niệm “tốc độ” ở đây là chỉ tốc độ xung đồng hồ - thường được tính bằng đơn vị Hertz ( viết tắt là Hz ) và các bội số của nó như Megahertz ( MHz ) hay Gigahertz ( GHz ). Có thể nói mảng kiến thức về overclock là rất rộng, bao gồm rất nhiều những khái niệm và các yếu tố liên quan. Để có thể hiểu đầy đủ về nó, bạn cần nắm rất rõ nguyên tắc hoạt động của các thiết bị phần cứng tinh xảo để có thể tinh chỉnh ( tuning ) hoạt động của chúng sao cho toàn bộ hệ thống đạt được hiệu năng hoạt động cao nhất. Rõ ràng công việc này không thể chỉ một sớm một chiều mà có thể thực hiện được. Trong phạm vi của mình, bài viết chỉ nêu lên những vấn đề căn bản nhất mà bạn cần biết trước khi bước vào đường đua tốc độ đầy cam go và thử thách.
Overclock mang lại những gì?
Để trả lời cho câu hỏi này, trước hết chúng tôi xin chỉ ra một ví dụ về BXL để bạn có thể hình dung dễ dàng hơn. Cách đây hơn 3 năm, dòng BXL bus 800 đầu tiên của Intel ra đời, bao gồm các sản phẩm Intel Pentium IV 2.4C GHz, Intel Pentium IV 2.6C GHz, Intel Pentium IV 2.8C GHz, Intel Pentium IV 3.0C GHz và Intel Pentium IV 3.2C GHz. Giá của của chúng tại thời điểm đó lần lượt là 179, 225, 319 và 455 USD. Bạn sẽ bỏ ra $455 để mua loại nhanh nhất chứ? Lời khuyên chúng tôi đưa ra là không nên. Thật vậy, với giá cả chênh lệch nhiều như trên, cho dù túi tiền của bạn có lớn thế nào thì trong trường hợp này cũng chỉ nên mua PIV 3.0C GHz, số tiền còn lại hãy đầu tư thêm cho bộ nhớ RAM hoặc HDD ... Lí do đầu tiên vì hiệu năng của chúng khác biệt rất ít do các công nghệ sản xuất được tích hợp trong bản thân các BXL này là hoàn toàn giống nhau ( do thuộc cùng một dòng sản phẩm – NV ), không đáng để bạn bỏ ra thêm tới hơn 100USD cho 200MHz tốc độ. Tiếp theo là việc overclock BXL Intel Pentium IV 3.0C từ 3GHz lên 3.2GHz là khá đơn giản, hoàn toàn trong khả năng của bạn, cho dù đối với người có rất ít kinh nghiệm trong việc ép xung.
Ngoài ra, overclock còn có rất nhiều lợi ích khác. Ở đây chúng tôi chỉ xin nêu lên một số ít trông rất nhiều những lợi ích mà overclock mang lại:
- Thứ nhất, một điều mà không ai có thể phủ nhận là hiệu năng của toàn bộ hệ thống sẽ được cải thiện đáng kể khi sử dụng giải pháp overclock. Tất nhiên overclock không phải là phép màu có thể biến chiếc máy tính già nua của bạn trở thành “lực sĩ” để có thể đem so sánh với các hệ thống tối tân vừa mới ra lò nhưng chí ít, nó cũng có thể kéo dài thêm tuổi thọ cho các cỗ máy đã có tuổi này.
- Thứ hai, đối với dân trong nghề, overclock thực sự là một môn nghệ thuật giúp họ chứng tỏ “đẳng cấp” và trình độ của mình với toàn bộ cộng đồng overclocker trên khắp thế giới. Còn gì tuyệt vời hơn khi bạn nhận được vô số những lời khen tăng hay nể phục từ phía các “tay chơi” khác khi về đích trong một cuộc đua tốc độ nào đó. Có thể kể ra các “đường đua” đang nóng hiện nay như : 3Dmark05, 3DMark06, Super PI, eCalc,... Bạn có thể tham gia “tranh tài” bất kì lúc nào tại tất cả các diễn đàn chuyên về Game – Phần cứng – Overclock ở cả trong và ngoài nước. Một số địa chỉ của các diễn đàn này sẽ được đề cập trong phần cuối của bài viết.
- Ngoài ra overclock cũng giúp bạn có thêm nhiều hiểu biết bổ ích về sự vận động của chiếc máy tính “cục cưng” của mình nói riêng và phần cứng máy tính nói chung. Những kiến thức này là vô cùng quí giá bởi chúng hoàn toàn không có trong bất kì một sách vở hay tài liệu nào; và quan trọng hơn, đó đều là thành quả của quá trình tự mày mò, học hỏi của bản thân bạn.
Tất nhiên, overclock cũng có mặt trái của nó như làm giảm tuổi thọ thiết bị, mất chế độ bảo hành của nhà sản xuất, ... Vì vậy bạn cần cân nhắc kĩ trước khi quyết định có nên hay không nên áp dụng biện pháp overclock cho các thiết bị của mình.
Trên đây là một số dẫn chứng cần thiết để bạn có thể hình dung được một cách khái quát những gì mà overclock sẽ mang lại cho hệ thống của mình. Dưới đây chúng ta sẽ cùng đi vào từng vấn đề cụ thể hơn.
Tôi có thể overclock những thành phần nào?
Các thiết bị phần cứng có thể overclock là những thiết bị mà hoạt động của chúng được điều phối và có sự giao tiếp, trao đổi dữ liệu thông qua tuyến bus của hệ thống ( system bus ) được cấp phát bởi chipset trên bo mạch chủ ( motherboard ). Tùy theo từng nền tảng chipset khác nhau mà tuyến bus này có thể có độ “rộng” khác nhau ( bus width ) đối với từng thiết bị. Bất kì thành phần nào trong số các thiết bị này đều có một tần số và băng thông hoạt động nhất định do bản thân thiết bị và giới hạn tối đa của bo mạch chủ qui định. Tần số này còn được gọi là xung nhịp hay chính xác và đầy đủ hơn là tốc độ xung đồng hồ ( Clock Speed ). Về mặt lí thuyết, bất kì thiết bị nào mà tốc độ làm việc của chúng có thể đặc trưng bởi tốc độ xung đồng hồ thì đều có thể overclock bằng việc tác động tới tuyến bus hệ thống và hệ số nhân ( có thể có ) của riêng từng thiết bị đó, bao gồm: Bộ xử lí ( BXL ), Bộ nhớ trong ( RAM ), Card đồ họa ( Graphic card ) và các thiết bị hoạt động trên tuyến PCI/PCI-E. Sau đây, chúng tôi sẽ trình bày những khái niệm sơ bộ về việc overclock ba thành phần đầu tiên được coi là đặc trưng cho sức mạnh xử lí và sức mạnh đồ họa của một hệ thống máy tính cá nhân.
- Overclock BXL: Thành phần cơ bản nhất trong overclocking chính là bộ vi xử lý - Central Proccesor Unit. Tốc độ xung đồng hồ của BXL được xác định bởi 2 yếu tố là tuyến bus hoạt động của hệ thống ( FSB – Front Side Bus đối với các hệ thống Intel và HTT – Hyper Transport Bus đối với các hệ thống AMD Athlon 64 ) và Multiplier - hệ số nhân. Tốc độ được tính theo công thức:
Tốc độ xung = Bus hệ thống x Hệ số nhân
Ví dụ trên hệ thống Intel Pentium IV có bus hoạt động là 200MHz sử dụng một BXL Intel Pentium IV 3.0GHz thì tốc độ 3.0GHz ( hay 3000MHz ) này được tính bằng tích số 200 và hệ số nhân 15 của BXL. Vì vậy nếu bạn tác tới một trong hai yếu tố trên ( hoặc cả hai ) thì sẽ có thể thay đổi tốc độ của BXL. Tuy nhiên đa số BXL hiện nay đều bị khóa hệ số nhân nên nếu như muốn tăng tốc độ của BXL thì bạn chỉ có thể tăng bus hệ thống lên mà thôi, ngoại trừ một số dòng BXL cao cấp như AMD Athlon 64 mở khóa một nửa ( chỉ cho phép hạ hệ số nhân xuống ), AMD Athlon 64FX, Intel Pentium IV 540 trở lên và các dòng BXL sau này cho máy tính để bàn của Intel là cho phép bạn điều chỉnh hệ số nhân theo ý muốn để đạt được hiệu quả tối ưu nhất.
- Overclock RAM: RAM cũng như BXL, được nhà sản xuất tung ra với tốc độ mặc định nào đó, như DDR266 họat động với tần số 133MHz, DDR333 họat với tần số 166MHz và DDR400 họat động với tần số 200MHz. Bạn hoàn toàn có thể ép nó chạy với tốc độ cao hơn bằng cách tăng tần số hoạt động. Tốc độ làm việc của RAM tương ứng sẽ bằng hai lần tần số này ( ở đây chúng tôi chỉ đề cập tới các hệ thống sử dụng loại RAM DDR SDRAM và DDR2 SDRAM phổ biến hiện nay ), do các loại bộ nhớ dạng DDR có khả năng truyền dữ liệu đồng thời theo cả hai chiều lên xuống – Double Data Rate ( chi tiết về vấn đề hoạt động của RAM, bạn có thể xem trong số báo trước của cùng tác giả bài viết này, bài “Lựa chọn RAM cho máy tính của bạn – Dễ hay khó ). Trên lý thuyết là như vậy, còn thực tế, việc chạy cao hơn nhiều hay không lại là chuyện khác. Bởi lẽ điều này phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố chủ quan và khách quan như: khả năng của overclock, môi trường hoạt động và chất lượng RAM. Trong đó hai yếu tố đầu tiên không chỉ đúng với RAM mà còn ảnh hưởng tới kết quả overclock của tất cả những bộ phận khác. Tiếp tục bàn về chất lượng RAM, hầu hết các loại RAM phổ thông thì khả năng overclock đều không thể sánh bằng các loại RAM “hàng hiệu” đến từ các nhà sản xuất tên tuổi như: Corsair, Kingston, OCZ, Gskill, Mushkin,... ). Các loại RAM cao cấp này do sử dụng chip nhớ “xịn” như Winbond BH, Winbond CH, SAMSUNG TCCD, SAMSUNG TCC5,... nên có thể ép lên tốc độ lớn hơn nhiều so với tốc độ mặc định của nhà sản xuất ( tất nhiên là cũng chỉ trong một giới hạn nào đó mà thôi ).
- Overclock Card đồ họa: Card đồ họa hay còn gọi là Graphic Card là thành phần xử lý các hiệu ứng hình ảnh và đồ họa 2D/3D của một hệ thống máy tính cá nhân. Việc bạn có chơi được các game 3D mới ra hay không phần lớn phụ thuộc vào thành phần này. Thông thường chúng ta nói card đồ họa mạnh hay yếu tức là nói tới khả năng và tốc độ xử lí đồ họa của nó. Các dòng card đồ họa cao cấp cho máy tính cá nhân hiện nay ( và cả những card đã từng làm mưa làm gió một thời ) chủ yếu sử dụng chip xử lí đồ họa của hai đại gia trong lĩnh vực này là NVIDIA và ATI ( đã được AMD mua lại ). Có thể kể ra một số dòng card đồ họa “đỉnh” như: NVIDIA GeForce 6800/7800/7900 series, ATI Radeon X800/X850/X1800/X1900 series hay mới nhất tại thời điểm viết bài này là hai dòng card đồ họa của NVIDIA sử dụng GPU GeForce 8800GTS và GeForce 8800GTX. Những card đồ họa đắt tiền này chắc chắn sẽ giúp bạn phiêu lưu trong thế giới 3D huyền ảo tốt hơn.Nhưng nếu do khả năng tài chính không cho phép, ngay cả với một card điif giah thuộc loại yếu hoặc tầm trung, bạn cũng có thể cải thiện phần nào khả năng xử lí hình ảnh cho hệ thống bằng overclock.
Cấu tạo của card đồ họa cũng gần giống như một chiếc máy tính cá nhân hoàn chỉnh gồm có một bộ xử lý trung tâm ( Center Core ) gọi là GPU ( Graphic Processing Unit – Đơn vị xử lí đồ họa ) và bộ nhớ RAM. Tăng tần số làm việc của 2 thành phần này sẽ giúp vid của bạn "mạnh" hơn đúng nghĩa, hệ quả sẽ là xử lý game mượt hơn. Ngoài các công nghệ được tích hợp sẵn bên trong thì sức mạnh của card đồ họa chủ yếu phụ thuộc vào tốc độ của bộ xử lí đồ họa và tần số làm việc của bộ nhớ trên card. Đây cũng là hai yếu tố mà chúng ta có thể trực tiếp tác động tời một cách dễ dàng thông qua chính trình điều khiển do nhà sản xuất cung cấp hay các công cụ của hãng thứ ba như Riva Tuner, ATI Tools,... Việc tăng xung hoạt động cho bộ xử lí và bộ nhớ chắc chắn sẽ cải thiện đáng kể khả năng xử lí hình ảnh của card đồ họa
Phần tiếp theo, chúng tôi sẽ nêu lên những điểm cần quan tâm và những lưu ý cần biết trong quá trình overclock.
Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình overclock
Điện thế
Khi bạn bắt một thành phần nào đó trong máy tính chạy với tốc độ cao hơn tốc độ mặc định thì tới một giới hạn nào đó nó sẽ hoạt động thiểu ổn định, làm máy thường xuyên bị khởi động lại hoặc treo máy, hay tệ hơn là không thể vào được hệ điều hành. Chắc hẳn bạn sẽ tự hỏi "Vậy tôi phải làm sao để các thiết bị có thể chạy ổn định như trước?" Câu trả lời là hãy tăng thêm điện cho chúng, hay chính xác là tăng thêm hiệu điện thế so với điện thế mặc định mà nhà sản xuất đã ấn định cho thiết bị từ lúc xuất xưởng. Thật vậy, việc thiếu điện chính là nguyên nhân gây ra sự mất ổn định của hệ thống, và dĩ nhiên, tăng điện áp cho các thiết bị phần cứng khi overclock sẽ giúp dữ liệu truyền tới các thành phần khác không bị gián đoạn. Hầu hết, trong việc ép xung các thiết bị đều tuân theo một nguyên tắc là: tốc độ tỉ lệ thuận với điện thế, tức là tốc độ càng cao càng cần nhiều điện hơn để có thể chạy ổn định. Đa số các bo mạch chủ đều cho phép bạn điều chỉnh điện thế của BXL từ trong BIOS. Một số dòng bo mạch chủ cao cấp thiết kế riêng cho overclock còn cho phép bạn điều chỉnh cả hiệu điện thế của bộ nhớ RAM. Còn lại, đối với card đồ họa thì việc tăng điện thế có thể chỉ cần thiết với những overclocker chuyên nghiệp. Họ thường sử dụng một trong hai cách: thay đổi thông tin BIOS của card đồ họa ( chỉ áp dụng được với một số card đồ họa nhất định ) hoặc tác động trực tiếp vào phần cứng thông qua việc hàn thêm các biến trở lên IC quản lí điện trên bo mạch của card ( áp dụng với phần lớn các dòng card đồ họa hiện nay ).
Nhiệt độ
Nhiệt độ là kẻ thù của phần cứng, cũng như giới overclocker. Một overclocker thường tìm mọi cách hạ nhiệt độ xuống mức thấp nhất có thể được. Khi tăng điện thế thì nhiệt độ cũng sẽ tăng theo. Bạn phải luôn đảm bảo rằng hệ thống tản nhiệt của mình thực sự tốt thì mới có thể duy trì độ ổn định. Bạn có thể quan tâm tới một số giải pháp tản nhiệt cao cấp cho BXL như Hyper 6, Hyper 48 của Cooler Master, Big Typhoon, XP-90C, XP-120C của Thermaltake, G-Power của Gigabyte,… Đối với card đồ họa, bộ nhớ RAM hoặc chipset bo mạch chủ thì bạn có thể sử dụng các biện pháp tản nhiệt tự chế hoặc hàng hiệu phù hợp cho hệ thống của mình hoặc cũng có thể nghĩ tới giải pháp tản nhiệt bằng nước khá tốn kém. Ngoài ra các hệ thống tản nhiệt cao cấp như LN2 ( dùng Nitơ lỏng), Vapochill ( dùng CFC ) hay Dry Ice ( dùng đá Carbon khô ) thường chỉ để tham gia các cuộc đua tốc độ và không thể dùng để chạy hàng ngày.
Nguồn điện
Một sai lầm thường thấy đối với những người thiếu kinh nghiệm trong việc overclock là không dành sự quan tâm thích đáng cho việc cấp phát điện của hệ thống. Chính vì vậy, bạn không nên xem thường tầm quan trọng của “đơn vị cung cấp năng lượng” ( PSU – Power Supply Unit ) này. Muốn việc overclock đạt kết quả tốt và hệ thống luôn giữ được sự ổn định cần thiết thì bạn phải chú ý tới bộ nguồn. Khi tăng điện cho các thành phần thì bộ nguồn phải luôn đảm bảo không bị sụt điện bất ngờ. Bản thân người viết đã chứng kiến trường hợp một hệ thống có đường điện 12V và 5V bị sụt áp khi kéo điện thế của BXL và bộ nhớ RAM lên quá cao với một bộ nguồn vô danh chất lượng kém. Hậu quả dĩ nhiên là các thiết bị đều hư hỏng, không thể sử dụng được. Một bộ nguồn tốt của các hãng có tên tuổi như dòng OCZ ModStream, Zippy, Corsair hay chí ít cũng là Cooler Master RealPower sẽ là nền tảng vững chắc cho hệ thống của bạn.
Những điều cần lưu ý
Sau khi đã nắm được những điểm căn bản “nhập môn” trong hành trình overclock, trước khi bắt tay vào việc, bạn nên luôn luôn ghi nhớ những điều được nêu dưới đây.
Không nên nóng vội
Thật vậy, nóng vội và hấp tấp sẽ làm hỏng mọi chuyện. Bạn phải luôn bình tĩnh trước mọi tình huống có thể xảy ra đối với hệ thống của mình thì mới tìm được cách khắc phục. Để hiểu thật sâu sắc về từng thành phần, từng thông số của các thiết bị phần cứng không phải là chuyện một sớm một chiều có thể làm ngay được. Bạn nên biết rằng tất cả những tay overclocker ( những người đam mê ép xung – NV ) lỗi lạc trên thế giới đều đã trải qua một quá trình tích lũy kinh nghiệm với vô số những khó khăn, trục trặc không biết phải hỏi ai. Họ đã phải tự mày mò và tìm hiểu thì mới có thể đạt được kết quả như ý.
Biết rõ mình đang và sẽ làm gì
Thật vậy, khi bắt tay vào overclock, bạn phải xác định rõ những gì mình đang làm và sẽ làm. Hãy nắm thật chắc những gì bạn đang có: vốn kiến thức và những thành phần trong hệ thống của bạn. Nên xem lại mọi thứ, nếu tất cả đều ổn thì hãy bắt tay vào công việc. Trong khi overclock gặp trục trặc gì thì cứ bình tĩnh, không nên hoảng hốt. Khi đó bạn cần nghĩ xem mình đã làm gì trước khi xảy ra sự cố để từ đó tìm ra cách khắc phục.
Tôi nên overclock thành phần nào trước?
Lời khuyên của những người đã có kinh nghiệm trong lĩnh vực ép xung là nên overclock theo thứ tự: trước hết là BXL rồi tới RAM và cuối cùng là card đồ họa.
Một số thuật ngữ
Giới overclocker có một số thuật ngữ một số từ viết tắt mà bạn nên biết như sau:
Vcore : Điện thế của BXL
Vdimm : Điện thế của bộ nhớ trong ( RAM )
Vgpu : Điện thế của bộ xử lí đồ họa
Vid : Video Card ( cũng có nghĩa là card đồ họa )
HSF : Heatsink Fan ( quạt tản nhiệt )
BSOD : Blue Screen of Dead ( màn hình xanh chết chóc – chỉ hiện tượng máy chạy bất ổn và hệ điều hành hiện màn hình báo lỗi ).
@ : At ( chỉ trạng thái và tốc độ của các thiết bị ép xung, ví dụ: Athlon X2 3800+ 2.0GHz @ 2.8GHz.. ).
Ngoài ra còn rất nhiều thuật ngữ khác mà bạn có thể bắt gặp trong quá trình sinh hoạt tại các diễn đàn về overclock trên toàn thế giới.
Những địa chỉ tham khảo.
Bạn có thể tham gia các diễn đàng chuyên về Game – Phần cứng – Overclock nổi tiếng trên thế giới để học hỏi cũng như giao lưu - trao đổi thêm kiến thức với những người có kinh nghiệm, hoặc tham gia các cuộc đua tốc độ. Một số địa chỉ của các diễn đàn tên tuổi:
- Extreme Systems:
http://xtremesystems.org/forum
- Extreme Overclocking:
http://forums.extremeoverclocking.com
- Guru3D:
http://forums.guru3d.com
- Club Overclocker:
http://forums.cluboverclocker.com
- Planet AMD64:
http://planetamd64.com
- DFI Street:
http://dfi-street.com
- Vietnam Overclockers Zone:
http://www.vozforums.com
- XtremeVN:
http://www.xtremevn.com
- AMTechVN:
http://www.amtech-vn.com
- Diễn đàn bạn và công nghệ thông tin:
http://www.banvacntt.com
- Diễn đàn tech4v:
http://tech4viet.net/forums
Lời kết
Qua bài viết này, hy vọng các bạn sẽ có cái nhìn khác về overclock – một khái niêm khá nhạy cảm và nhiều bạn cảm thấy còn chưa hiểu hết và cảm thấy “sợ” nó. Dĩ nhiên là overclock cũng có những tác động tiêu cực như đã đề cập ở phần đầu bài viết. Tuy nhiên bạn nên ghi nhớ rằng những điểm hạn chế này hoàn toàn không phải là trở ngại lớn nếu như bạn đã có đủ niềm đam mê và lòng tin để vượt qua thử thách. Có thể nói overclocking là một môn nghệ thuật, overclocker là những nghệ sĩ và các kết quả và các kỉ lục ngoạn mục về overclock là những tác phẩm nghệ thuật đáng được khen ngợi. Vì vậy để hiểu hết môn nghệ thuật này thì không thể một sớm một chiều mà được. Công việc này đòi hỏi rất, rất nhiều thời gian. Hy vọng những bạn mới vào nghề sẽ ngày càng giỏi hơn, ngày càng trở thành một nghệ sĩ với đẳng cấp cao hơn. Thêm một điểm mà chúng tôi muốn lưu ý tới các bạn khi đọc bài viết này: đây không phải là một bài viết hướng dẫn các bước cần làm trong quá trình overclock mà chỉ là một bài viết tổng quan về vấn đề này, có dạng như một bài phân tích và giới thiệu về overclock, giúp bạn có thể tự tin chuẩn bị hành trang bước vào đường đua tốc độ đầy cam go và thử thách. Hãy cố gắng vượt qua những trở ngại đầu tiên để có thể cảm nhận được những gì tuyệt vời nhất mà overclock mạng lại, bạn nhé!
Siren ® Copyrighted
.
e tưởng tò mò mỗi CSS 
