http://vietnamnet.vn/khoahoc/2008/11/815205/
Mua công nghệ cao: Bài học của Nigiêria
07:02' 25/11/2008 (GMT+7)
- Theo một hợp đồng trị giá 311 triệu USD, Trung Quốc chế tạo và giúp Nigiêria đưa lên vũ trụ vệ tinh Nigcomsat-1. Nhưng ngay sau khi phóng, vệ tinh đã gây nhiễu tần số; 6 tháng sau, tín hiệu của nó biến mất. Nhà chức trách giải thích Nigcomsat-1 bị... mất điện.
Nigcomsat-1 trên bệ phóng. Ảnh: This Day, Nigeria
Đã từng có nhiều trường hợp do thiếu cân nhắc hoặc kém hiểu biết cũng như quá tin vào đối tác, người ta đã nhập về những công nghệ và thiết bị lạc hậu và từ đó, chất lượng sản phẩm kém, tiêu phí nguyên vật liệu cao, hiệu quả kinh tế thấp. Nhiều khi rơi vào tình trạng tiếp tục thì cũng dở và bỏ không xong.
Lại có trường hợp khác, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, nếu không tìm hiểu kỹ về công nghệ sẽ đi đến thất bại. Trường hợp phóng vệ tinh Nigcomsat-1 là một ví dụ.
Dịch vụ phóng vệ tinh cho các nước đang phát triển
Nigiêria là nước đông dân nhất châu Phi (trên 135 triệu dân, đứng thứ 8 thế giới), nhiều tài nguyên, nhất là dầu mỏ (đứng đầu sản lượng dầu mỏ của châu Phi, chiếm 70% thu nhập của Chính phủ). Theo dư luận báo chí trên thế giới, Nigiêria bị mang tiếng về tình trạng nhân quyền và tham nhũng, Nigiêria ít có bạn bè. Từ mấy năm gần đây, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nigiêria, mua tới 40% sản lượng dầu của nước này, đầu tư 3,5 tỷ USD và ngành dầu mỏ và năng lượng, hào phóng cho Nigiêria vay 2,5 tỷ USD để phát triển cơ sở hạ tầng.
Nhận thức được là một nước lớn, tuy còn rất nghèo, cần có chủ quyền trên không gian vũ trụ, và để xây dựng ngành viễn thông hiện đại, Nigiêria đã sớm nghĩ đến việc mua và thuê phóng những vệ tinh của riêng mình.
Vệ tinh đầu tiên của Nigiêria mang tên NigeriaSat-1 có tuổi thọ là 7 năm do Công ty Surey Satellite (Anh) thiết kế chế tạo và được phóng lên không gian vào năm 2001 bởi tên lửa Kosmos-3M của Nga tại sân bay vũ trụ Plesetsk. Nhiệm vụ của nó là thu thập những số liệu phục vụ cho việc dự báo thời tiết, tìm kiếm nguồn nước, theo dõi việc phá rừng, xói mòn đất, quản lý các đường ống dẫn dầu… Tổng chi phí cả cho việc mua và phóng vệ tinh là 13 triệu đôla. Sự kiện này đã đưa Nigiêria bước vào kỷ nguyên vũ trụ, và là nước châu Phi thứ hai có mặt trên không gian, sau Nam Phi và Algeria.
Những nhu cầu có một vệ tinh mới đáp ứng việc nối mạng ĐTDĐ, truy cập mạng thông tin toàn cầu, phát các chương trình phát thanh và truyền hình cũng như nhiều dịch vụ khác như giám sát môi trường, nông nghiệp, ngân hàng, giáo dục, dầu khí, viễn thông… xuất hiện, đòi hỏi Nigiêria phải có một vệ tinh lớn hơn, hiện đại hơn.
Năm 2004, Nigiêria ký với đối tác thân thiết là Trung Quốc một hợp đồng, nhờ Trung Quốc chế tạo và đưa lên vũ trụ giúp vệ tinh thứ hai, bởi Trung Quốc đã phóng được vệ tinh Đông phương hồng-1 (ĐFH-1) từ những năm 1970 và đang nổi lên như một cường quốc hàng không vũ trụ, đã đưa được người lên không gian, cùng với Nga và Mỹ trở thành một trong 3 đại gia trong lĩnh vực này. Đây là lần đầu tiên có một khách hàng nước ngoài vừa đặt mua vệ tinh vừa thuê dịch vụ phóng của Trung Quốc. Thời gian phóng dự kiến là vào năm 2006. Theo báo chí nước ngoài, với vệ tinh được định giá khoảng 300 triệu USD, các ngân hàng Trung Quốc còn cho Nigeria vay khoản tín dụng ưu đãi 200 triệu USD.
Giá của công nghệ cao
Ý nghĩa của vệ tinh thứ hai này của Nigiêria, mang tên Nigcomsat-1 là rất lớn. Theo Tân Hoa xã, bằng cách thực hiện những nhiệm vụ nói trên, vệ tinh Nigcomsat-1 sẽ giúp Nigiêria không chỉ nâng cao vị thế của mình với tư cách là người có chỗ đứng vững chắc trong không gian vũ trụ mà tạo ra thêm 150.000 việc làm mới cho người dân, tiết kiệm cho các khách hàng sử dụng Internet băng thông rộng 100 triệu USD mỗi năm, giảm cước điện thoại 600 triệu đôla/năm, chưa kể đến tiền có thể thu được từ việc thuê kênh của các nước láng giềng, trong khi Nigiêria chỉ phải trả cho Trung Quốc 311 triệu USD, kể cả chi phí đào tạo các chuyên gia.
Phía Trung Quốc bảo đảm sẽ cung cấp cho Nigiêria vệ tinh viễn thông loại tiên tiến nhất, thuộc thế hệ thứ ba, cùng với cam kết rằng vệ tinh sẽ hoạt động trong 15 năm, do Công ty Công nghiệp Trường Thành, cánh tay phải của Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Không gian Trung Quốc trong đó có Viện Hàn lâm Khoa học không gian thiết kế và chế tạo. Tuy giá trị hợp đồng là 311 triệu USD nhưng phía Công ty Trường Thành cho biết thực ra giá thành của chiếc vệ tinh ấy lên tới 340 đến 450 triệu USD.
Nigcomsat-1 trên không gian. Ảnh: This Day, Nigeria
Sau vài lần hoãn, mãi đến tháng 5/2007, Nigcomsat-1 mới được phóng lên bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 3M tại căn cứ Xichang, thuộc Tứ Xuyên (Trung Quốc). Phía Trung Quốc và Nigiêria đều rất phấn khởi trước thành công đầy tình hữu nghị này. Những người dân Nigiêria, dù một tỷ lệ khá cao còn phải sống dưới mức nghèo khổ cũng vô cùng tự hào với thành tựu to lớn của đất nước.
Nhưng dường như từ những ngày đầu chiếc vệ tinh đã gặp những rủi ro. Tần số của nó bị những đám mây trên cao làm suy yếu. Các tần số mà vệ tinh hoạt động cứ lấn sang tần số đã được quy định dành cho các vệ tinh khác đăng ký và phóng trước nó. Thậm chí nó còn bị các vệ tinh viễn thông “bạn” gây nhiễu nên kết quả truyền về thiếu chính xác. Nhiều cuộc tranh cãi nổ ra từ trong nước cả về mục đích xã hội lẫn khoa học. Sau 18 tháng hoạt động chập chờn, và dường như hoàn toàn khác với những gì được hứa hẹn, ngày 11/11/2008, tín hiệu của nó biến mất.
Các báo This Day và Punch cho hay, Nigcomsat-1 đã mất tích. Không thấy nó ở bất cứ toạ độ nào trên quỹ đạo cách Trái đất 37.000 km. Lùng tìm trong 24 giờ, các nhân viên theo dõi và Bộ Khoa học công nghệ không thể trả lời nó đang ở đâu.
Chiều 13/11, Thứ trưởng Bộ KH&CN Nigiêria là Zaku phải xuất hiện trên truyền hình trấn an dư luận: Vệ tinh bị mất điện, phải tìm chỗ để… đỗ, bởi… nếu không nguồn điện sẽ bị cạn kiệt, và nó sẽ lang thang trong vũ trụ cho đến khi đụng vào một vệ tinh khác. Ông nói, nếu có gì xảy ra, những người đã mua dịch vụ của vệ tinh sẽ được bồi thường bởi một vệ tinh khác “và không phải trả gì cả”. Liệu có phải nó đã… tử vong ?
Phe đối lập không ngớt phê phán Chính phủ, về số tiền 40 tỷ naira (tiền Nigiêria) bỏ ra mà vẫn không thu được một chút kết quả nào tuy đã được hứa hẹn là nhà bảo hiểm sẽ phải đền đầy đủ, về sự yếu kém của công nghệ vì những tấm pin mặt trời được hứa sẽ chạy ít nhất 15 năm mà không được 18 tháng đã “chết”, cùng những trục trặc kỹ thuật khác.
Thực ra, đã có một cảnh báo…
Đó là vệ tinh Sinosat-2 mà Trung Quốc phóng vào cuối tháng 11/2006 với mục đích tăng cường diện phủ sóng trong toàn quốc kể cả Đài Loan, Macao, Hongkong để phục vụ cho việc tường thuật Olympic 2008 mà Trung Quốc chắc chắn sẽ vượt trội về số huy chương vàng (và có thể có cả các mục đích khác nữa). Tuy nhiên, ngay sau khi phóng, hệ pin mặt trời và ăngten đã hỏng hoàn toàn. Sinosat-2 đã bị mất tích trong không gian vũ trụ không để lại dấu vết.
Chỉ 2 tuần sau, chẳng ai nhắc đến nó nữa và nhiều người không biết gì về sự việc xảy ra, bởi như một thông báo ngắn gọn trên báo chí “rủi ro cao là đặc trưng của công nghiệp hàng không vũ trụ”.
Lẽ ra cảnh báo ấy phải được cân nhắc để đưa ra những quyết định thận trọng. Có lẽ những nhà quyết định chính sách Nigiêria đã sơ hở nên mới phải hứng chịu một thất bại, hao tiền tốn của và giảm uy tín trước nhân dân nước họ.
Một vệ tinh thứ ba, cùng dòng với Sinosat-2 và Nigcomsat-1 là Venesat-1, được thực hiện bằng một hợp đồng giống hệt như Nigcomsat-1, cũng được Công ty Trường Thành thiết kế chế tạo và được phóng lên ở cùng một địa điểm (Tứ Xuyên) vào ngày 28/10/2008 (lúc này chưa xảy ra sự cố mất điện của Nigcomsat-1), chỉ khác là đối tác của Trung Quốc trong trường hợp này là Venezuela. Hy vọng vệ tinh Venesat-1 đã được rút kinh nghiệm trên sự thất bại của Sinosat-2 và Nigcomsat-1, nên sẽ thành công.
Tuấn Hà (Theo This Day, Nigeria)
nát ruột với anh Tầu. Lậy giời anh ấy crack cái blue ray sơm sớm để dân ta được chơi PS3. đó mới là nhiệm vụ chính của ảnh =))
